De Uitvoeringsketen Strafrechtelijke Beslissingen (USB) is onderdeel van de strafrechtketen. Organisaties in de USB-keten werken samen aan het sneller, beter en persoonsgericht uitvoeren van straffen. En aan het goed informeren van slachtoffers, nabestaanden en instanties (zoals gemeenten en zorginstellingen) over de veroordeelde en de straf.

Samenwerking in de uitvoeringsketen

In de USB-keten werken meerdere ketenpartners samen om straffen tijdig en juist uit te voeren:

Deze organisaties zijn afhankelijk van elkaar. De individuele doorlooptijden van alle ketenpartners bij elkaar opgeteld, bepalen de snelheid van de tenuitvoerlegging in de USB-keten.

Verantwoordelijkheid uitvoeren straffen van OM naar AICE

Op dit moment is het OM verantwoordelijk voor het uitvoeren van straffen en maatregelen. Dat gaat veranderen. Deze verantwoordelijkheid gaat over van het OM naar de minister voor Rechtsbescherming. Dat bepaalt het wetsvoorstel herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen dat op 21 februari 2017 is aangenomen door de Eerste Kamer. Op 1 januari 2018 is het onderdeel administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wahv) van de wet Herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen (wet USB) in werking getreden.

De minister heeft daarom bij het CJIB het Administratie- en Informatiecentrum voor de Executieketen (AICE) ingericht. Het AICE coördineert de persoonsgerichte uitvoering van straffen in Nederland. Het AICE zorgt voor een goede afstemming van de verschillende uit te voeren straffen en maatregelen met de ketenpartners. Het OM blijft verantwoordelijk voor het snel en correct aanleveren van strafrechtelijke beslissingen aan het AICE.

Waarom de wet USB?

De belangrijkste gedachte achter de wet USB is dat de minister beter in staat zal zijn om regie te houden op de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen. Dat moet leiden tot:

  • het sneller en beter uitvoeren van straffen;
  • het versterken van de positie van slachtoffers en nabestaanden;
  • het goed informeren van partners buiten de strafrechtketen;
  • een persoonsgerichte tenuitvoerlegging.

Het vertrouwen in de rechtsstaat en het gevoel van veiligheid worden bevorderd als een veroordeelde daadwerkelijk en snel de straf krijgt waartoe hij is veroordeelt en slachtoffers en nabestaanden hierover goed worden geïnformeerd en bijgestaan. Dit is de gezamenlijke opdracht aan de organisaties in de Uitvoeringsketen Strafrechtelijke Beslissingen. Waaronder de politie, het Openbaar Ministerie, de rechterlijke macht, de Reclassing, Slachtofferhulp Nederland, het Centraal Justitieel Incassobureau, de Dienst Justitiële Inrichtingen en de Justiële Informatiedienst. De Uitvoeringsketen Strafrechtelijke Beslissingen is onderdeel van de strafrechtketen. Die bestaat uit opsporen, vervolgen, berechten en tenuitvoerleggen. De organisaties werkens steeds beter en efficiënter samen. Werkprocessen worden afgestemd en gedigitaliseerd. Hoe werken de organisaties samen in de komende jaren?

In een woede uitbarsting gooit Jeffrey een bierflesje door het raam van een café. Agenten houden hem aan. Via een smartphone controleren de agenten die identiteit van Jeffrey. Ook controleren ze of hij nog andere straffen heeft open staan. Jeffrey blijk nog een achterstallige boete te moeten betalen. Die boete kan hij op het politiebureau via de pin afrekenen. Een paar straten verder wordt Robert op heterdaad betrapt wanneer hij een winkelinbraak pleegt. Politieagenten grijpen direct in en houden hem aan. Ook Robert's gegevens worden gecheckt met de smartphone. Jeffrey wordt in de gelegenheid gesteld contact op te nemen met een advocaat. Tijdens het verhoor bekent Jeffrey en geeft hij aan spijt te hebben. Na Jeffrey's aanhouding neemt Slachtofferhulp Nederland contact op met het slachtoffer. De café eigenaar reageert gelaten. Het is niet de eerste keer dat er in zijn zaak iets vernield is. Hij wil de schade graag vergoed zien. Jeffrey's zaak wordt behandeld aan de ZSM-tafel. Omdat Jeffrey spijt heeft betuigt en nooit eerder met justitie in aanraking is geweest met Justitie besluit de Officier dat Jeffrey de schade betaalt en zijn excuses aanbiedt aan de café eigenaar. De zaak wordt dezelfde avond nog afgedaan. Het CJIB int vervolgens bij Jeffry de schadevergoeding die de café eigenaar van hem krijgt.

Ook de zaak van Robert, de verdachte van de winkelinbraak wordt behandeld aan de ZSM-tafel. Van de ZSM-partners krijgt de Officier van Justitie te horen dat Robert eerder een taakstraf heeft gehad voor een vergelijkbaar delict. De Officier besluit daarop Robert te dagvaarden maar hem niet vast te houden. De ZSM-tafel regelt dat Robert's zaak op zitting komt. Robert moet voor de rechter verschijnen. Omdat hij al eerder een taakstraf heeft gehad krijgt Robert nu een gevangenisstraf. Robert besluit in overleg met zijn advocaat zijn straf te accepteren. Hij gaat niet in hoger beroep. Het OM stuurt informatie over bijvoorbeeld het feit dat een straf is opgelegd naar het Administratie en Informatiecentrum voor de Executieketen: het AICE. Deze informatie bevat onder andere het Strafrechtketennummer en het parketnummer. DJI kan bij de Justitiële Informatiedienst de benodigde aanvullende persoons- en zaakinformatie ophalen om de opdracht goed te kunnen uitvoeren. Robert meldt zich bij de gevangenis. Dit wordt doorgegeven aan het AICE. Wanneer hij zijn straf bijna heeft uitgezeten, ontvangt de DJI een bericht van het AICE dat hij binnenkort weer op vrije voeten mag komen. Tijdens zijn detentie bereidt Robert zich met behulp van de medewerkers van DJI voor op zijn terugkeer in de samenleving. Robert staat onder reclasseringstoezicht. Het AICE heeft daarvoor een uitvoeringsopdracht verstrekt aan de reclasseringsorganisatie. De reclasseringsmedewerker controleert of Robert zich aan de afspraken houdt. Daarnaast werkt Robert verder aan zijn reïntegratie.

De ketenpartners zijn afhankelijk van elkaar. Om reslutaten te kunnen halen, is het nodig om kennis te hebben van elkaars rol, informatie uit te wisselen en acties gezamenlijk uit te voeren. Beter samenwerken zorgt voor een efficiënte aanpak. De doorlooptijdenzijn kort, waardoor er snel duidelijkheid is voor alle betrokkenen. Slachtoffers worden bijgestaan en tijdig geïnformeerd. Dit is onze Uitvoeringsketen Strafrechtelijke Beslissingen. Samen verantwoordlijk, dan werkt het goed.