Op maandag 8 juni is de eerste versie live gegaan van Kwest, Kennisbank voor het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Marc van Opijnen, expert in online juridische informatie bij het Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (Logius|KOOP), was nauw betrokken bij de realisatie van dit project. ‘Met deze kennisbank kunnen juridische professionals zich goed voorbereiden op de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek.’
‘1 april 2029 is de streefdatum voor inwerkingtreding van het nieuwe Wetboek van Strafvordering’, vertelt Marc. ‘Daarbij verandert niet alleen de juridische inhoud van het bestaande wetboek, maar ook de structuur. Een overzichtelijke online omgeving, waarin alle relevante teksten raadpleegbaar en doorzoekbaar zijn, is van groot belang. Want daarmee kunnen juristen die werkzaam zijn in de strafrechtketen, maar ook andere gebruikers zoals studenten en wetenschappers, zich voorbereiden op de inwerkingtreding van het wetboek.’
Enorme wetgevingsoperatie vraagt om vroegtijdige digitale ontsluiting
Het nieuwe Wetboek van Strafvordering bestaat uit verschillende wetsvoorstellen die met elkaar verband houden en die op elkaar inwerken, terwijl deze voorstellen zich op dit moment in verschillende stadia van het wetgevingsproces bevinden. Het is de bedoeling dat deze voorstellen op 1 moment worden samengevoegd (geconsolideerd) tot één nieuw wetboek. Normaal gesproken worden geconsolideerde wetten bij inwerkingtreding op de website wetten.nl gepubliceerd. ‘Maar het nieuwe Wetboek van Strafvordering is een enorme wetgevingsoperatie die ook diep inwerkt op interne (werk)processen van de organisaties in de strafrechtketen’, aldus Marc. ‘Daarom leefde de wens om de geconsolideerde wet en de memories van toelichting al vóór 2029 zo volledig en toegankelijk mogelijk te ontsluiten, en hebben we de kennisbank Kwest ontwikkeld om aan die wens tegemoet te komen. Die is namelijk bedoeld om gebruikers een goed beeld te geven van de complete wettekst. Die tekst bestaat nu uit de Eerste en Tweede Vaststellingswet, zoals gepubliceerd in het Staatsblad, en de Eerste Aanvullingswet, zoals die onlangs naar de Tweede Kamer is gestuurd. De Tweede Aanvullingswet is nog in consultatie en staat daarom nog niet in Kwest.’
Handige functionaliteiten
Voor interpretatie van de wet zijn de memories van toelichting, de begeleidende teksten die bij de wetsvoorstellen zijn meegestuurd naar de Tweede Kamer, enorm belangrijk. Deze documenten zijn weliswaar als pdf beschikbaar, maar tellen elk honderden pagina’s, waardoor het onhandig zoeken en navigeren is. ‘Met een paar handige functionaliteiten in Kwest hebben we dit een stuk gemakkelijker gemaakt’, zegt Marc. ‘Bij elk wetsartikel staan een paar icoontjes. Als je op het eerste icoontje klikt, kom je rechtstreeks bij de toelichting op dat specifieke artikel. Met deze functie komt Kwest tegemoet aan de wens die al lang onder juristen leeft om in een kennisbank bij een wetsartikel direct de toelichting op dat artikel te kunnen oproepen. Daarnaast hebben we de memories van toelichting van elk wetsvoorstel ook als volledige en navigeerbare documenten opgenomen.’
Transponeringstabel
Via het tweede icoontje kun je navigeren tussen het huidige en het nieuwe wetboek, waardoor je de verschillen in wetgeving eenvoudig kunt bestuderen. Marc: ‘Deze zogenoemde transponeringstabel is handig, omdat de structuur van het huidige wetboek in het nieuwe wetboek grondig is gewijzigd. De tabel is vooral praktisch voor juristen die al lang in het strafrecht werken en precies weten wat in welk artikel staat. Zij kunnen meteen zien waar zo’n artikel is gebleven, zelfs als dat in tweeën is gesplitst en dus op verschillende plekken in het wetboek terecht is gekomen. Overigens hebben we op dit moment alleen een transponeringstabel voor de Eerste Vaststellingswet. Die voor de Tweede Vaststellingswet en de Eerste Aanvullingswet is nog in voorbereiding.’
Links, documenten en begrippen
Met het derde icoontje naast het wetsartikel kun je een permanente link maken naar dat artikel. Zo kun je eenvoudig het webadres in bijvoorbeeld een e-mail of tekstdocument plakken. De gebruiker van de link belandt dan exact op deze locatie binnen Kwest. Verder biedt de kennisbank een handig overzicht met meer dan 350 relevante documenten uit de parlementaire behandeling, officiële publicaties en internetconsultatie; documenten die allemaal al beschikbaar waren, maar die in Kwest zijn gebundeld en vindbaar zijn gemaakt. Bovendien staan veel begrippen die in de wet zijn gedefinieerd bij elkaar in een handig overzicht.
The making of
Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft ingezien dat het belangrijk was alle organisaties in de strafrechtketen bijtijds en adequaat te informeren over de nieuwe wetteksten. Met het vorderen van het wetgevingsprogramma en het naderen van de geplande datum van inwerkingtreding van het nieuwe wetboek, lag het in de rede om te voorzien in een openbare kennisbank. ‘In de zomer van 2024 kregen we bij Logius|KOOP het verzoek onderzoek te doen naar de mogelijkheden om tot een gebruiksvriendelijke en informatieve kennisbank te komen. Om onze ideeën te testen en feedback te verzamelen hebben we een klankbordgroep in het leven geroepen. Daarin zitten onder meer leden van het team van het ministerie dat de invoering van het nieuwe wetboek voorbereidt, partners uit de strafrechtketen en andere relevante stakeholders. Vervolgens hebben we aan de hand van een clickable demo laten zien hoe zo’n kennisbank eruit zou kunnen zien en de functionele eisen in kaart gebracht. Daarna hebben we een voorstel gedaan voor de realisatie van Kwest.’
Ideeën, ervaring én visie
Voor Logius|KOOP was dit een uniek project. ‘We hebben nog nooit een vergelijkbare kennisbank gemaakt voor wetgeving die nog niet in werking is. Dat we Kwest hebben kunnen realiseren is mede te danken aan het feit dat we hier beschikken over collega’s met ideeën, ervaring én een visie op het maken van juridische kennisproducten.’
Meer content
De kennisbank in de huidige vorm noemt Marc een Minimum Viable Product: een eerste werkende basisversie met voldoende functies die meteen bruikbaar zijn. ‘Maar geleidelijk zullen we meer content toevoegen en de zoek- en navigatiemogelijkheden uitbreiden en verbeteren. Het wetgevingsproces is bijvoorbeeld nog niet klaar. Naast de werkzaamheden aan de aanvullingswetten en de invoeringswet wordt er ook gewerkt aan de Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s) en de ministeriële regelingen. Zodra deze AMvB’s en regelingen zijn gepubliceerd, zullen wij die in Kwest opnemen op een manier die vergelijkbaar is met de tekst van het wetboek zelf. En op de Tweede Aanvullingswet bereiden wij ons nu al voor. Want dan moet het mogelijk zijn om inzichtelijk te maken hoe de Tweede Aanvullingswet inwerkt op de geconsolideerde versie van het nieuwe wetboek die eerder in Kwest raadpleegbaar was.’
Specifieke stakeholderswensen
Ten slotte leven er specifieke wensen onder stakeholders, besluit Marc. ‘Denk aan de integratie van Kwest in de eigen omgeving. Daartoe willen organisaties data rechtstreeks uit de kennisbank kunnen halen en hergebruiken. Dit moet gebeuren conform de Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who). Deze integratiemogelijkheid hopen we binnenkort te kunnen opleveren. Een andere belangrijke wens zijn verwijzingen in Kwest via hyperlinks naar juridische bronnen zoals andere wetsartikelen, parlementaire stukken en rechterlijke uitspraken. Realisatie hiervan staat hoog op onze agenda.’