De ketenpartners in de (jeugd)strafrechtketen hebben een gezamenlijke aanpak ontwikkeld om de doorlooptijden in jeugdstrafzaken te verbeteren: het Actieplan versterken ketenaanpak jeugdstrafzaken. Op 27 augustus is het actieplan goedgekeurd door het Bestuurlijk Ketenberaad. De komende maanden beginnen de ketenpartners met verschillende deelprojecten uit het plan. Het doel: jeugdstrafzaken tijdiger te behandelen én ervoor zorgen dat iedere minderjarige verdachte een interventie krijgt die past bij wat in zijn of haar situatie nodig is.
Waarom een snelle afhandeling?
Een snelle afhandeling van een jeugdstrafzaak is belangrijk. Minderjarige verdachten bevinden zich in een levensfase waarin zij zich nog volop ontwikkelen. Als een straf of andere interventie snel volgt op strafbaar gedrag, is de relatie tussen gedrag en gevolg duidelijker. Duurt dit te lang, dan neemt de pedagogische werking van de interventie af. Ook kan langdurige onzekerheid zorgen voor stress bij jongeren en hun ouders.
Tegelijkertijd gaat het niet alleen om snelheid. Sommige zaken vragen meer tijd om zorgvuldig te kunnen handelen en recht te doen aan de belangen van slachtoffer en verdachte. Het actieplan moet zorgen voor een goede balans. Hierbij worden zaken tijdig behandeld, blijven professionals zorgvuldig werken en wordt er steeds gekozen voor een passende en effectieve interventie.
Wat staat er precies in het actieplan?
De politie, het Openbaar Ministerie, de Rechtspraak, de Raad voor de Kinderbescherming, het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie, de forensische jeugdzorg en gecertificeerde instellingen hebben gezamenlijk onderzocht waar vertragingen en andere knelpunten in jeugdstrafzaken ontstaan. Voor die knelpunten hebben de ketenpartners maatregelen uitgewerkt. Deze zijn verdeeld over verschillende thema's: proces en werkwijze, ketensamenwerking, capaciteit en prioritering en cultuur en leiderschap. Op basis van deze categorieën hebben de ketenpartners zes deelprojecten en een aantal maatregelen bedacht. De ketenpartners werken twee jaar aan deze deelprojecten. Zij beginnen met het uitwerken van een aanpak voor ieder deelproject.
In de praktijk moeten de deelprojecten ervoor zorgen dat ketenpartners werkprocessen slimmer organiseren en minder vaak op elkaar hoeven te wachten. Aart-Jan den Besten, senior-adviseur bij de Directie Strafrechtketen en coördinator van het actieplan, licht toe: “Waar mogelijk kunnen ketenpartners werkzaamheden parallel aan elkaar uitvoeren. Daarnaast proberen we met de ketenpartners een zogenoemde de-escalatieladder te ontwikkelen. Het doel hiervan is om per zaak te bezien of de gekozen afdoening echt nodig is, of dat een lichtere interventie passend is. Een zaak die bijvoorbeeld voor een meervoudige kamer is voorzien, kan mogelijk door de kinderrechter worden behandeld. Soms kan een OM-strafbeschikking volstaan of kan een Halt-afdoening passend zijn. Zo kan capaciteit vrijkomen en wordt de doorlooptijd korter, steeds met het belang van de jeugdige voorop. Ook kijken we naar het effectief plannen van zittingen, naar de selectie aan de voorkant en proberen we de sturing op basis van data op alle niveaus te organiseren of te verbeteren.”
Waarom een landelijke aanpak voor kortere doorlooptijden?
Regionaal gebeurt al veel om de doorlooptijden in jeugdstrafzaken te verbeteren. Hiervoor hebben de ketencoördinatoren samen met meerdere lokale ketenpartners in de regio’s de afgelopen jaren al werkwijzen ontwikkeld. Een landelijke aanpak helpt om daarvan te leren en succesvolle werkwijzen breder toe te passen. Dat is nodig: de urgentie is groot en de doorlooptijden blijven structureel te lang, zo laat de strafrechtketenmonitor jaarlijks zien. Aart-Jan: “De landelijke aanpak helpt om die urgentie in de hele keten te voelen en gezamenlijk aan verbeteringen te werken.”
Hoe sluit de landelijke aanpak aan op de regio’s?
Landelijke afspraken kunnen alleen effect hebben wanneer ze aansluiten op de dagelijkse praktijk van de verschillende regio’s. Het deelproject ‘Lokale aanpak’ is erop gericht om de succesvolle aanpakken tussen regio’s uit te wisselen, regio’s waar nodig te ondersteunen en richting te geven waar nog geen gezamenlijke aanpak bestaat. Dat gebeurt bijvoorbeeld via een leertafel, waar professionals uit verschillende organisaties bij elkaar komen om te spreken over elkaars werk. Zo bouwen professionals verder op wat er al goed gaat.
Wat gebeurt er de komende periode?
Voor de uitvoering van het actieplan stellen de betrokken organisaties een ketenexpertgroep samen. Deze groep bestaat uit vertegenwoordigers van de organisaties en fungeert als stuurgroep. Ook starten de ketenpartners de komende maanden met de deelprojecten. Dit jaar staat vooral in het teken van het uitwerken van de plannen van aanpak: de doelen worden verder uitgewerkt in concrete en uitvoerbare stappen. Het uiteindelijke doel is dat de doorlooptijden verbeteren en de afgesproken normen worden gehaald. De ketenpartners streven ernaar dit eind 2028 te bereiken. Tegelijkertijd benadrukt Aart-Jan dat de aanpak moet aansluiten op wat in de praktijk haalbaar is: “Er gebeurt al veel in de regio en daar willen we recht aan doen. Als dit betekent dat er meer tijd nodig is, dan zullen we er meer tijd voor uittrekken.”
Hoe past het actieplan in de bredere aanpak van doorlooptijden?
In 2024 stelde het Bestuurlijk Ketenberaad (BKB) nieuwe streefnormen vast voor jeugdstrafzaken. In 2025 stelde het BKB daarnaast een meerjarenagenda vast voor het verbeteren van de doorlooptijden. Het actieplan bouwt voort op deze afspraken en is onderdeel van deze bredere aanpak en zal ook onderdeel uitmaken van het te ontwikkelen Deltaplan Strafrechtketen.
Wil je ook bijdragen?
Heb je ideeën over hoe de doorlooptijden in jeugdstrafzaken kunnen worden verkort, of wil je bijdragen aan de uitvoering van het actieplan? Stuur een e-mail naar Aart-Jan via a.j.den.besten@minjenv.nl. Aart-Jan: “Alle hulp is welkom. Het verbeteren van de doorlooptijden is een complex vraagstuk en vraagt om de kennis en ervaring van professionals uit de hele keten.”
Meer weten?
Lees het Actieplan versterken ketenaanpak jeugdstrafzaken op strafrechtketen.nl. Meer informatie over de doorlooptijden in jeugdstrafzaken vind je op deze pagina op strafrechtketen.nl.